Zegarek, który nagle stanął, w wielu przypadkach nie wymaga serwisu ani wymiany całego mechanizmu. Najczęściej wystarcza wymiana baterii, ale tylko wtedy, gdy zrobi się to ostrożnie i odpowiednimi narzędziami. Najwięcej problemów bierze się nie z samej baterii, tylko z porysowanej koperty, uszkodzonej uszczelki albo źle domkniętego dekla. Dlatego warto działać spokojnie, na czystym blacie i bez używania przypadkowych narzędzi z szuflady. Jeśli zegarek ma wysoką klasę wodoszczelności, jest drogi albo ma zakręcany dekiel i koronkę, lepiej od razu ocenić, czy domowa wymiana faktycznie ma sens.
Jak sprawdzić, czy winna jest bateria
Nie każdy zatrzymany zegarek oznacza rozładowaną baterię. W zegarkach kwarcowych to oczywiście najczęstsza przyczyna, ale wcześniej warto zwrócić uwagę na kilka objawów. Jeśli sekundnik przeskakuje co kilka sekund zamiast co jedną, wiele modeli w ten sposób sygnalizuje niski poziom energii. To dobry moment na wymianę, zanim zegarek całkiem stanie.
Jeżeli po wymianie baterii zegarek dalej nie działa, problem może leżeć w zabrudzonych stykach, uszkodzonym mechanizmie albo zalaniu wnętrza. Warto też sprawdzić, czy wskazówki nie ocierają się o siebie lub o szkło. W starszych modelach zdarza się również utlenienie styków baterii, przez co nowa bateria nie rozwiązuje sprawy od razu.
Jeśli pod szkłem widać parę, ślady wilgoci albo rdzawy nalot przy deklu, nie warto otwierać zegarka „na szybko”. Najpierw trzeba osuszyć i ocenić stan mechanizmu, bo sama bateria nie będzie wtedy głównym problemem.
Co przygotować przed otwarciem koperty
Wymiana baterii idzie sprawnie tylko wtedy, gdy wszystko leży pod ręką. Największy błąd to podważanie dekla nożem kuchennym albo śrubokrętem bez dopasowanej końcówki. Tak najłatwiej ześlizgnąć narzędzie i zarysować kopertę, a przy okazji uszkodzić uszczelkę lub mechanizm.
- otwierak do dekli lub cienki nożyk zegarmistrzowski do dekla wciskanego,
- mały śrubokręt precyzyjny do dekli przykręcanych śrubkami,
- pęseta z tworzywa albo antystatyczna,
- nowa bateria o dokładnie tym samym oznaczeniu,
- miękka ściereczka lub mata, żeby nie porysować szkła,
- lupa albo dobre oświetlenie,
- w razie potrzeby silikon do uszczelek zegarkowych.
Nowej baterii nie warto dobierać „na oko”. Oznaczenie trzeba odczytać ze starej baterii albo z dokumentacji zegarka. Nawet jeśli średnica wygląda podobnie, różnice w grubości czy napięciu potrafią sprawić, że zegarek nie ruszy albo dekiel nie zamknie się prawidłowo.
Przy pracy dobrze zdjąć bransoletę lub pasek, jeśli utrudniają dostęp do dekla. Nie jest to zawsze konieczne, ale przy małych kopertach bardzo ułatwia manewrowanie narzędziem. Blat powinien być jasny i czysty, bo drobny klips mocujący baterię łatwo zgubić.
Jak rozpoznać typ dekla i bezpiecznie otworzyć zegarek
Dekiel wciskany
To najprostszy wariant spotykany w wielu codziennych zegarkach kwarcowych. Na krawędzi dekla zwykle znajduje się małe wcięcie, w które wsuwa się cienkie ostrze otwieraka. Nie trzeba używać dużej siły. Wystarczy pewne podważenie pod właściwym kątem.
Zegarek najlepiej położyć szkłem do dołu na miękkiej ściereczce. Ostrze wsuwa się płytko, tylko tyle, by chwycić rant dekla. Zbyt głębokie wsunięcie może zahaczyć o uszczelkę albo element mechanizmu. Potem wykonuje się krótki ruch podważający, a nie długie „wiercenie” narzędziem po obwodzie.
Jeśli dekiel nie puszcza od razu, nie warto zwiększać siły na siłę. Lepiej zmienić punkt podważenia i jeszcze raz poszukać właściwego wcięcia. W tanich kopertach rant potrafi być miękki i szybko się odkształca, co potem utrudnia zamknięcie.
Po zdjęciu dekla trzeba od razu odłożyć go wewnętrzną stroną do góry. Dzięki temu mniej ryzykuje się zabrudzenie uszczelki i wnętrza. To drobiazg, ale przy zegarkach z deklarowaną wodoszczelnością robi różnicę.
Dekiel zakręcany lub przykręcany
Dekiel zakręcany ma zwykle nacięcia albo otwory na klucz zegarmistrzowski. Taki typ spotyka się częściej w zegarkach sportowych i modelach o lepszej szczelności. Tu nie powinno się improwizować kombinerkami ani nożyczkami, bo uszkodzenie rantów jest niemal pewne.
Jeśli dekiel jest przykręcany kilkoma małymi śrubkami, sprawa jest prostsza, ale wymaga bardzo dobrze dopasowanego śrubokręta. Źle dobrana końcówka łatwo obrobi łeb śrubki. Najlepiej odkręcać po trochu każdą śrubkę, a nie wykręcać jednej do końca od razu. Nacisk rozkłada się wtedy równiej.
Przy deklu zakręcanym warto zapamiętać siłę, z jaką był dokręcony. Zbyt mocne dokręcenie przy zamykaniu nie poprawi szczelności, za to zwiększy ryzyko uszkodzenia gwintu albo uszczelki. Gwint powinien wejść gładko, bez zacięć i bez przekoszenia.
Jeżeli zegarek ma wysoką klasę WR 100 m, WR 200 m lub więcej, domowa wymiana baterii oznacza zwykle rezygnację z pewności co do szczelności. Bez testu ciśnieniowego nie da się rzetelnie potwierdzić, że koperta dalej trzyma parametry producenta.
W zegarku nurkowym albo sportowym największym ryzykiem po domowej wymianie nie jest sama bateria, tylko pozorna szczelność. Z zewnątrz wszystko może wyglądać dobrze, a woda i tak znajdzie drogę do środka.
Wymiana baterii krok po kroku
Po otwarciu koperty warto na chwilę się zatrzymać i obejrzeć układ wnętrza. W niektórych modelach bateria leży luźno pod blaszką, w innych trzyma ją zatrzask albo mała śrubka. Dobrze zrobić zdjęcie telefonem przed demontażem. Przy składaniu oszczędza to zgadywania, jak dokładnie był ustawiony docisk.
- Ułożyć zegarek stabilnie na miękkim podłożu i zlokalizować sposób mocowania baterii.
- Delikatnie odsunąć blaszkę, klips lub odkręcić śrubkę mocującą, bez wywierania nacisku na mechanizm.
- Wyjąć starą baterię pęsetą, najlepiej nie dotykając jej gołymi palcami.
- Sprawdzić oznaczenie baterii i porównać je z nową sztuką. Musi zgadzać się symbol, a nie tylko rozmiar.
- Oczyścić okolice styku z pyłu, jeśli jest taka potrzeba, bardzo delikatnie i bez użycia mokrych środków.
- Włożyć nową baterię tą samą stroną, w jakiej była zamontowana stara. Najczęściej strona z oznaczeniem jest skierowana do góry.
- Zamknąć klips lub przykręcić mocowanie tak, by bateria siedziała pewnie, ale bez wyginania elementów dociskowych.
- Sprawdzić, czy zegarek ruszył i czy sekundnik pracuje prawidłowo.
Przy wkładaniu nowej baterii nie warto jej „wciskać” pod blaszkę na siłę. Jeśli nie wchodzi gładko, zwykle jest źle ustawiona albo ma nieprawidłowy rozmiar. Nadmierny nacisk potrafi wygiąć styk i wtedy problem robi się większy niż sama wymiana.
Niektóre mechanizmy mają punkt resetu oznaczony jako AC. Po wymianie baterii trzeba wtedy na chwilę zewrzeć ten punkt z plusem baterii zgodnie z konstrukcją mechanizmu. Bez tego zegarek może nie wystartować mimo nowej baterii. Jeśli takiego rozwiązania nie widać wyraźnie, lepiej niczego nie zwierać przypadkowym narzędziem.
Na co uważać przy samym montażu baterii
Najwięcej szkód powstaje przy drobnych ruchach wykonanych za szybko. Cienka blaszka dociskowa wygląda niepozornie, ale po odkształceniu może przestać dobrze przewodzić prąd. W efekcie zegarek będzie działał raz tak, raz nie, a problem łatwo pomylić z wadliwą baterią.
Drugą sprawą są odciski palców. Tłusty ślad na baterii nie zawsze wywoła awarię, ale na małych stykach i metalowych elementach lepiej zostawiać jak najmniej zabrudzeń. Pęseta z tworzywa albo antystatyczna daje większą kontrolę i zmniejsza ryzyko zwarcia.
Warto też spojrzeć na uszczelkę dekla jeszcze przed zamknięciem koperty. Jeśli wysunęła się z rowka, jest spękana albo twarda, szczelność będzie słaba nawet przy dobrze założonej baterii. W prostych zegarkach uszczelkę da się poprawić i lekko przesmarować silikonem, ale zużytą najlepiej po prostu wymienić.
Jeżeli po założeniu baterii wskazówki ruszają, ale po chwili stają, nie należy od razu zamykać koperty. Lepiej jeszcze raz sprawdzić osadzenie baterii i docisk styków. Zamknięcie zegarka „na próbę” zwykle kończy się podwójną robotą.
Zamknięcie koperty i kontrola działania
Po udanej wymianie trzeba zamknąć zegarek z taką samą starannością, jak przy otwieraniu. Dekiel wciskany dociska się równomiernie, najlepiej dłonią przez miękką ściereczkę albo przy użyciu praski zegarmistrzowskiej. Docisk punktowy na jednym brzegu może wygiąć dekiel albo pęknąć szkło, zwłaszcza w cienkich kopertach.
Dekiel zakręcany należy najpierw „złapać” na gwint bez siły. Jeśli czuć opór od pierwszego obrotu, najpewniej wszedł krzywo. Wtedy trzeba go cofnąć i spróbować jeszcze raz. Dokręcanie na siłę kończy się uszkodzonym gwintem, a to już naprawa znacznie droższa niż sama bateria.
Po zamknięciu dobrze ustawić godzinę, datę i odłożyć zegarek na kilkanaście minut. W tym czasie widać, czy mechanizm pracuje stabilnie. Jeżeli zegarek ma funkcje dodatkowe, jak podświetlenie, alarm albo chronograf, warto sprawdzić też ich działanie. Czasem właśnie po użyciu dodatkowej funkcji wychodzi na jaw, że bateria nie ma kontaktu albo mechanizm potrzebuje resetu.
Jeśli dekiel nie chce wejść równo albo zamyka się tylko po mocnym nacisku, coś jest nie tak z ułożeniem uszczelki, baterii albo samego dekla. W takiej sytuacji lepiej przerwać niż dopchnąć element na siłę.
Kiedy lepiej oddać zegarek do zegarmistrza
Domowa wymiana baterii ma sens głównie w prostych zegarkach kwarcowych z łatwym dostępem do dekla. Im droższy model, bardziej skomplikowany mechanizm i wyższa wodoszczelność, tym mniejszy sens ma ryzykowanie uszkodzeń dla oszczędności kilkudziesięciu złotych. Szczególnie dotyczy to zegarków z zakręcaną koronką, funkcjami sportowymi i cienkimi kopertami.
Do serwisu warto iść wtedy, gdy wewnątrz widać wilgoć, korozję, obluzowane elementy albo gdy stara bateria wylała. To nie jest zwykła wymiana, tylko czyszczenie i ocena stanu mechanizmu. Podobnie w sytuacji, gdy dekiel jest bardzo mocno zapieczony albo nie da się jednoznacznie ustalić typu baterii.
Zegarmistrz przy okazji sprawdzi też uszczelkę i w wielu punktach wykona test szczelności po zamknięciu koperty. W codziennym zegarku nie zawsze jest to konieczne, ale w modelach używanych na basenie, pod prysznicem albo podczas treningu ma duże znaczenie. Sama wymiana baterii to tylko połowa pracy. Druga połowa to pewność, że zegarek po złożeniu dalej nadaje się do normalnego użytkowania.