W języku niemieckim czasownik werden jest jednym z najważniejszych i jednocześnie najbardziej „wielofunkcyjnych” czasowników. Pojawia się w roli czasownika samodzielnego („stawać się”), jako czasownik posiłkowy do tworzenia strony biernej oraz przyszłości (Futur). Dlatego opanowanie jego odmiany w czasie teraźniejszym i przeszłym jest kluczowe.
W tym artykule krok po kroku wyjaśnimy:
- jak wygląda odmiana werden w czasie teraźniejszym,
- jak wygląda odmiana werden w czasie przeszłym (Präteritum),
- jak używać werden w praktyce – z wieloma przykładami,
- proste „wzory” (schematy) z użyciem zapisu LaTeX, które pomogą zapamiętać konstrukcje.
1. Znaczenia czasownika „werden” – krótkie uporządkowanie
Czasownik werden ma trzy główne zastosowania:
- Czasownik samodzielny – „stawać się”, „robić się”
Er wird müde. – On staje się zmęczony / robi się zmęczony. - Czasownik posiłkowy do strony biernej (Passiv) – w połączeniu z Partizip II
Das Haus wird gebaut. – Dom jest budowany. - Czasownik posiłkowy do czasu przyszłego (Futur I)
Ich werde lernen. – Będę się uczyć.
W tym tekście skupimy się na formach gramatycznych (odmiana werden – czas teraźniejszy i przeszły), a znaczenia „poboczne” potraktujemy jako tło do przykładów.
2. Odmiana „werden” – czas teraźniejszy (Präsens)
Czas teraźniejszy (Präsens) to podstawowy czas, którego używa się bardzo często – także do mówienia o przyszłości w codziennych sytuacjach. Odmiana werden w tym czasie jest nieregularna, dlatego trzeba ją zapamiętać.
2.1. Tabela odmiany „werden” w czasie teraźniejszym
| Osoba | Odmiana „werden” (Präsens) | Polskie znaczenie (podstawowe) |
|---|---|---|
| ich | werde | staję się / będę |
| du | wirst | stajesz się / będziesz |
| er / sie / es | wird | staje się / będzie |
| wir | werden | stajemy się / będziemy |
| ihr | werdet | stajecie się / będziecie |
| sie / Sie | werden | stają się / będą |
Zauważ:
- Formy du i er/sie/es są nieregularne: wirst, wird (zmiana samogłoski).
- Formy wir, sie/Sie są identyczne z bezokolicznikiem: werden.
- Forma ihr to typowa końcówka -t: werdet.
2.2. „Wzór” odmiany – schemat w LaTeX
Możemy zapisać odmianę w czasie teraźniejszym w formie prostego schematu, zaznaczając, które formy są identyczne z bezokolicznikiem:
\[
\text{werden (Präsens):}\quad
\begin{cases}
\text{ich} &\to \text{werde} \\
\text{du} &\to \text{wirst} \\
\text{er/sie/es} &\to \text{wird} \\
\text{wir} &\to \text{werden} \\
\text{ihr} &\to \text{werdet} \\
\text{sie/Sie} &\to \text{werden}
\end{cases}
\]
Można zauważyć, że „ramą” jest forma:
\[
\text{rdzeń: werd-},\quad \text{końcówki osobowe: } -e, -est\ (\text{z nieregularnością}), -en, -et
\]
Zastrzeżenie: w przypadku wirst / wird mamy dodatkowo zmianę samogłoski (tzw. Ablaut):
\[
\text{werd-} \to \text{wird-}
\]
2.3. Przykłady zdań w czasie teraźniejszym
a) „Werden” jako czasownik samodzielny („stawać się”)
- Ich werde müde.
Tłumaczenie: Robię się zmęczony / Staję się zmęczony. - Er wird Arzt.
Tłumaczenie: On zostaje lekarzem / staje się lekarzem. - Es wird kalt.
Tłumaczenie: Robi się zimno.
b) „Werden” jako czasownik posiłkowy – czas przyszły (Futur I)
Schemat tworzenia czasu przyszłego I:
\[
\text{Futur I} = \text{odmienione „werden” (Präsens)} + \text{bezokolicznik na końcu zdania}
\]
Przykłady:
- Ich werde morgen lernen.
Będę się jutro uczyć. - Wir werden nach Berlin fahren.
Pojedziemy do Berlina. - Wirst du heute arbeiten?
Czy będziesz dziś pracować?
c) „Werden” jako czasownik posiłkowy – strona bierna (Passiv)
Podstawowy schemat strony biernej w czasie teraźniejszym:
\[
\text{Präsens Passiv} = \text{odmienione „werden” (Präsens)} + \text{Partizip II}
\]
Przykłady:
- Das Haus wird gebaut.
Dom jest budowany. - Die Tür wird geöffnet.
Drzwi są otwierane. - Die E-Mails werden geschrieben.
E-maile są pisane.
2.4. Ćwiczenie: rozpoznaj rolę „werden”
Spróbuj określić, czy werden pełni funkcję:
- (A) – czasownik samodzielny,
- (B) – czasownik posiłkowy do Futur I,
- (C) – czasownik posiłkowy do strony biernej.
- Sie wird Lehrerin.
- Wir werden morgen einkaufen gehen.
- Der Brief wird geschrieben.
- Es wird dunkel.
- Wirst du kommen?
Proponowane odpowiedzi:
- 1 – (A)
- 2 – (B)
- 3 – (C)
- 4 – (A)
- 5 – (B)
3. Odmiana „werden” – czas przeszły prosty (Präteritum)
Teraz przechodzimy do czasu przeszłego prostego – Präteritum. Dla werden również jest to czas nieregularny. Präteritum używa się często w języku pisanym (opowiadania, książki, artykuły), ale także w języku mówionym, szczególnie przy czasownikach posiłkowych i modalnych.
3.1. Tabela odmiany „werden” w czasie przeszłym (Präteritum)
| Osoba | Odmiana „werden” (Präteritum) | Polskie znaczenie (podstawowe) |
|---|---|---|
| ich | wurde | stałem się / zostałem |
| du | wurdest | stałeś się / zostałeś |
| er / sie / es | wurde | stał się / został |
| wir | wurden | staliśmy się / zostaliśmy |
| ihr | wurdet | staliście się / zostaliście |
| sie / Sie | wurden | stali się / zostali |
Najważniejsze obserwacje:
- W Präteritum rdzeń zmienia się z werd- na wurd-.
- Końcówki osobowe są w miarę regularne (-e, -est, -, -en, -et, -en).
3.2. Schemat odmiany w LaTeX
Możemy ująć odmianę w czasie przeszłym w jeden prosty schemat:
\[
\text{werden (Präteritum):}\quad
\begin{cases}
\text{ich} &\to \text{wurde} \\
\text{du} &\to \text{wurdest} \\
\text{er/sie/es} &\to \text{wurde} \\
\text{wir} &\to \text{wurden} \\
\text{ihr} &\to \text{wurdet} \\
\text{sie/Sie} &\to \text{wurden}
\end{cases}
\]
Można to zapamiętać jako:
\[
\text{rdzeń: wurd-} + \text{końcówki osobowe: } -e,\ -est,\ -e,\ -en,\ -et,\ -en
\]
3.3. Przykłady zdań z „werden” w czasie przeszłym
a) „Werden” jako czasownik samodzielny w Präteritum
- Ich wurde krank.
Zachorowałem / stałem się chory. - Er wurde nervös.
On stał się nerwowy. - Es wurde spät.
Zrobiło się późno.
b) „Werden” jako czasownik posiłkowy – strona bierna w Präteritum
Schemat strony biernej w Präteritum:
\[
\text{Präteritum Passiv} = \text{odmienione „werden” (Präteritum)} + \text{Partizip II}
\]
Przykłady:
- Das Haus wurde gebaut.
Dom został zbudowany / był budowany. - Der Brief wurde geschrieben.
List został napisany / był pisany. - Die E-Mails wurden gestern verschickt.
E-maile zostały wczoraj wysłane.
c) „Werden” w mowie zależnej i opisach
W tekstach pisanych, opowiadaniach czy relacjach często zobaczysz konstrukcje typu:
- Er sagte, er werde später kommen. – tu Futur I w Konjunktiv I (forma bardziej zaawansowana, ale warto kojarzyć, że werden pojawia się także w trybie przypuszczającym).
Na poziomie podstawowym najważniejsze jest jednak rozumienie prostych form wurde, wurdest, wurden jako odmiany czasu przeszłego.
4. Porównanie: czas teraźniejszy vs czas przeszły „werden”
Dla porównania zestawmy podstawowe formy werden w czasie teraźniejszym (Präsens) i przeszłym (Präteritum) w jednej tabeli. To pomoże ci łatwiej zauważyć różnice.
| Osoba | Präsens | Präteritum |
|---|---|---|
| ich | werde | wurde |
| du | wirst | wurdest |
| er / sie / es | wird | wurde |
| wir | werden | wurden |
| ihr | werdet | wurdet |
| sie / Sie | werden | wurden |
Najprostsza reguła do zapamiętania:
\[
\text{Präsens: werd- / wird-} \quad \longrightarrow \quad \text{Präteritum: wurd-}
\]
5. Jak odmiana „werden” działa w praktyce – przykłady krok po kroku
5.1. Tworzenie zdań w czasie teraźniejszym
Spróbujmy krok po kroku zbudować zdanie:
„Staję się zmęczony.”
- Podmiot: „ja” → w niemieckim: ich.
- Forma „werden” dla „ich” w Präsens: werde.
- Przymiotnik: „zmęczony” → müde.
- Składamy: Ich werde müde.
Spróbuj teraz samodzielnie:
- „On staje się nerwowy.”
- „My stajemy się głodni.”
Rozwiązania:
- „On staje się nerwowy.” → Er wird nervös.
- „My stajemy się głodni.” → Wir werden hungrig.
5.2. Tworzenie zdań w czasie przeszłym
Weźmy zdanie: „Byłem zmęczony.” (dosłownie: „stałem się zmęczony” → wurde müde).
- Podmiot: „ja” → ich.
- Forma „werden” dla „ich” w Präteritum: wurde.
- Przymiotnik: „zmęczony” → müde.
- Ostatecznie: Ich wurde müde.
Spróbuj przetłumaczyć:
- „On stał się bogaty.”
- „Oni stali się sławni.”
Odpowiedzi:
- „On stał się bogaty.” → Er wurde reich.
- „Oni stali się sławni.” → Sie wurden berühmt.
6. „Werden” a inne czasy – kilka wskazówek
Choć artykuł skupia się na czasie teraźniejszym i przeszłym, warto zasygnalizować, jak werden pojawia się w innych formach. Nie musisz tego jeszcze perfekcyjnie umieć – ważne, byś kojarzył schemat.
6.1. Czas Perfekt z „werden”
Dla czasownika „werden” czas Perfekt (czas przeszły złożony, używany często w mowie) tworzymy z czasownikiem posiłkowym sein i Partizip II: geworden.
Schemat:
\[
\text{Perfekt} = \text{odmienione „sein” (Präsens)} + \text{geworden}
\]
Przykłady:
- Ich bin müde geworden.
Stałem się zmęczony. - Er ist nervös geworden.
On stał się nerwowy.
To jednak wykracza już poza główny temat „czas teraźniejszy i przeszły prosty”, dlatego traktuj to jako ciekawostkę i zapowiedź kolejnego kroku w nauce.
7. Typowe błędy przy odmianie „werden” i jak ich unikać
7.1. Mieszanie form „wird” i „wurde”
Wiele osób myli:
- wird (teraźniejszość, 3. os. l. poj.)
- wurde (przeszłość, 1. i 3. os. l. poj.)
Porównaj:
- Er wird krank. – On staje się chory (teraźniejszość).
- Er wurde krank. – On zachorował (przeszłość).
Pomocnicza para do zapamiętania:
\[
\text{wird} \leftrightarrow \text{„teraz”}, \quad \text{wurde} \leftrightarrow \text{„kiedyś, w przeszłości”}
\]
7.2. Błędne użycie „werden” zamiast „sein”
Czasem w języku polskim mówimy „zostałem chory”, ale po niemiecku częściej użyje się:
- Ich war krank. – Byłem chory (czasownik „sein”).
Natomiast „Ich wurde krank.” podkreśla sam proces stawania się chorym (moment zmiany). W praktyce częściej używane jest sein, a werden pojawia się, gdy ta zmiana jest istotna w wypowiedzi.
7.3. Zapominanie o Partizip II w stronie biernej
W stronie biernej samo „werden” nie wystarcza. Zawsze trzeba dodać Partizip II czasownika głównego.
Błędne:
- *Das Haus wird. – brakuje informacji „co się dzieje z domem”.
Poprawne:
- Das Haus wird gebaut. – Dom jest budowany.
- Das Haus wurde gebaut. – Dom został zbudowany / był budowany.
8. Krótki „ściągacz” – reguły odmiany „werden”
Podsumujmy w kilku punktach najważniejsze reguły odmiany czasownika werden w czasie teraźniejszym i przeszłym:
- Czas teraźniejszy (Präsens)
- ich werde
- du wirst
- er/sie/es wird
- wir werden
- ihr werdet
- sie/Sie werden
- Czas przeszły prosty (Präteritum)
- ich wurde
- du wurdest
- er/sie/es wurde
- wir wurden
- ihr wurdet
- sie/Sie wurden
- Różnice w rdzeniu:
- Präsens: werd- / wird-
- Präteritum: wurd-
- Funkcje:
- czasownik samodzielny – „stawać się”
- czasownik posiłkowy do Futur I
- czasownik posiłkowy do strony biernej (Passiv)
9. Proste zadania utrwalające
9.1. Uzupełnij formę „werden” (Präsens lub Präteritum)
Wstaw odpowiednią formę czasownika werden w nawiasie.
- Ich ______ müde. (werden, Präsens)
- Er ______ nervös. (werden, Präteritum)
- Wir ______ morgen nach Hause fahren. (werden, Präsens)
- Die Aufgabe ______ gestern gemacht. (werden, Präteritum, strona bierna)
- Ihr ______ später hungrig. (werden, Präsens)
Proponowane odpowiedzi:
- 1 – werde
- 2 – wurde
- 3 – werden
- 4 – wurde (np. „Die Aufgabe wurde gestern gemacht.”)
- 5 – werdet
9.2. Przetłumacz na niemiecki, używając „werden”
- On stanie się sławny.
- Oni stali się bogaci.
- List został napisany.
- Dom będzie zbudowany.
Proponowane odpowiedzi:
- On stanie się sławny. → Er wird berühmt.
- Oni stali się bogaci. → Sie wurden reich.
- List został napisany. → Der Brief wurde geschrieben.
- Dom będzie zbudowany. → Das Haus wird gebaut werden. (Futur I Passiv – forma bardziej zaawansowana, ale poprawna; na poziomie podstawowym wystarczy znać: Das Haus wird gebaut. – „Dom jest budowany / będzie budowany w kontekście przyszłości”).
Dzięki tym ćwiczeniom powinieneś już swobodniej rozpoznawać i stosować odmianę werden w czasie teraźniejszym i czasie przeszłym. W praktyce używaj go jak najczęściej w krótkich zdaniach – im więcej przykładów samodzielnie ułożysz, tym szybciej utrwalisz poprawne formy.