Zamiast zastanawiać się, czy w angielskim jest 12, 16 czy może czasów w ogóle nie ma, lepiej uporządkować to tak, żeby dało się z tym normalnie uczyć. W podręcznikach i na kursach używa się zwykle uproszczonego schematu, który pomaga początkującym mówić i pisać, zamiast gubić się w teoretycznych sporach.
W praktyce szkolnej przyjmuje się, że w języku angielskim jest 12 podstawowych czasów gramatycznych, podzielonych na cztery grupy: proste, ciągłe, perfect i perfect continuous – każdy w formie teraźniejszej, przeszłej i przyszłej. Z technicznego punktu widzenia część językoznawców mówi raczej o kombinacji czasów (present, past, future) i aspektów (simple, continuous, perfect itd.), ale dla początkujących ważniejsze jest, żeby rozumieć, kiedy czego używać. Warto więc spojrzeć na to, ile tych czasów faktycznie jest, jak są zbudowane i od których zacząć, żeby nauka miała sens.
Ile jest czasów w języku angielskim – wersja „podręcznikowa”
Na poziomie szkolnym przyjmuje się najczęściej, że istnieje 12 czasów. To ten podział, który pojawia się w tabelkach w większości podręczników:
- Simple – Present Simple, Past Simple, Future Simple
- Continuous (Progressive) – Present Continuous, Past Continuous, Future Continuous
- Perfect – Present Perfect, Past Perfect, Future Perfect
- Perfect Continuous – Present Perfect Continuous, Past Perfect Continuous, Future Perfect Continuous
Warto mieć świadomość, że ten podział jest trochę „szkolną umową”. Z punktu widzenia gramatyki naukowej mówi się raczej o 3 czasach (present, past, future) i różnych typach aspektu (simple, continuous, perfect itd.). Jednak uczeń na starcie nie musi rozstrzygać sporu teoretyków – potrzebuje praktycznego schematu, który pozwoli zacząć mówić.
Dla osoby początkującej najbezpieczniej jest przyjąć, że w angielskim używa się 12 podstawowych czasów – i traktować je jako poręczny zestaw narzędzi, a nie jako dogmat lingwistyczny.
Proste odpowiedzi: czasy Simple
Czasy proste (Simple) to fundament. Używa się ich najczęściej, bo opisują rzeczy powtarzalne, fakty i „gołe” wydarzenia, bez podkreślania trwania czy związku z teraźniejszością.
Present Simple, Past Simple, Future Simple
Present Simple służy do mówienia o nawykach, faktach i stanach:
- She works in a bank.
- Water boils at 100°C.
Past Simple opisuje zakończone wydarzenia w przeszłości, zwykle z konkretnym momentem:
- He visited London last year.
- We watched a movie yesterday.
Future Simple (will + czasownik) to najprostszy sposób na mówienie o przyszłości, zwłaszcza przy obietnicach, decyzjach „tu i teraz” oraz przewidywaniach:
- I will call you later.
- It will rain tomorrow.
Na samym początku nauki to właśnie czasy Simple są najbardziej „opłacalne”: w krótkim czasie pozwalają powiedzieć sporo prostych rzeczy o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.
Czasy ciągłe (Continuous) – mówienie o tym, co „w trakcie”
Czasy Continuous podkreślają, że coś działo się, dzieje się albo będzie się działo „w danym momencie”. To takie językowe „jestem w środku robienia czegoś”.
Present Continuous, Past Continuous, Future Continuous
Present Continuous (am/is/are + czasownik z -ing) używa się głównie do:
- czynności trwających właśnie teraz: She is reading.
- planów na bliską przyszłość: We are meeting tomorrow.
Past Continuous (was/were + -ing) przydaje się, kiedy chce się pokazać tło w przeszłości lub czynność przerwaną:
- They were watching TV when I arrived.
- It was raining all evening.
Future Continuous (will be + -ing) jest mniej używany na początku, ale pojawia się w sytuacjach, gdy mowa o tym, co będzie w trakcie trwania w przyszłości:
- This time tomorrow I will be flying to Rome.
Dla początkujących kluczowe jest odróżnienie Present Simple i Present Continuous. To jedno z pierwszych realnych wyzwań w praktyce: I work (ogólnie) vs. I am working (w tym momencie).
Czasy Perfect – kiedy przeszłość łączy się z teraźniejszością
Czasy Perfect bywają postrzegane jako „straszak” początkujących, ale tak naprawdę opisują dość konkretne sytuacje: efekty działań oraz relacje między różnymi momentami w czasie.
Present Perfect, Past Perfect, Future Perfect
Present Perfect (have/has + III forma) łączy przeszłość z teraźniejszością. Używany jest, gdy:
- wynik jest ważny teraz: I have lost my keys. (teraz ich nie mam)
- mowa o doświadczeniach „kiedykolwiek do teraz”: She has visited Japan.
Past Perfect (had + III forma) służy do pokazania „przeszłości przed przeszłością” – coś wydarzyło się wcześniej niż inne wydarzenie w przeszłości:
- When we arrived, they had left.
Future Perfect (will have + III forma) opisuje sytuacje, w których coś będzie już zakończone przed określonym momentem w przyszłości:
- By next year I will have finished school.
Na starcie najbardziej praktyczny jest Present Perfect, bo pojawia się często w codziennych dialogach, filmach, serialach. Past Perfect i Future Perfect wchodzą zwykle trochę później, gdy uczeń czuje się już pewniej z prostszymi czasami.
Perfect Continuous – precyzyjne mówienie o trwaniu
Czasy Perfect Continuous to połączenie dwóch idei: „coś trwało/przed chwilą trwa” oraz „ma to wpływ na inny moment w czasie”. To już poziom bardziej precyzyjnego opisu niż to, czego potrzebuje zupełny początkujący, ale dobrze wiedzieć, że takie formy istnieją.
Present Perfect Continuous, Past Perfect Continuous, Future Perfect Continuous
Present Perfect Continuous (have/has been + -ing) używa się, gdy coś trwa od jakiegoś czasu do teraz lub niedawno się zakończyło, ale skutek jest nadal widoczny:
- I have been studying English for two hours.
- She is tired because she has been working all day.
Past Perfect Continuous (had been + -ing) opisuje czynność trwającą przez jakiś czas przed inną sytuacją w przeszłości:
- They had been waiting for an hour before the bus arrived.
Future Perfect Continuous (will have been + -ing) spotyka się rzadko na niższych poziomach – jest używany, gdy mowa o długości trwania czegoś do konkretnego momentu w przyszłości:
- By next month, I will have been working here for five years.
W praktyce komunikacyjnej wiele osób całkiem sprawnie dogaduje się po angielsku, dobrze znając około 6–8 czasów, a z bardziej zaawansowanymi formami spotyka się stopniowo, w realnych kontekstach.
Ile czasów trzeba znać na początku nauki?
Fakt, że w podręcznikach występuje 12 czasów, nie oznacza, że początkujący musi od razu opanować wszystkie. Rozsądne jest podejście „warstwowe” – najpierw to, co najbardziej przydatne w życiu codziennym.
Na pierwszym etapie nauki najpraktyczniejszy zestaw to:
- Present Simple – mówienie o sobie, pracy, zainteresowaniach
- Present Continuous – co dzieje się teraz i plany na najbliższą przyszłość
- Past Simple – opowiadanie o wczoraj, weekendzie, wakacjach
- Future Simple – proste plany i przewidywania
Druga warstwa, gdy podstawy zaczną być w miarę wygodne:
- Present Perfect – doświadczenia życiowe, informacje „właśnie się stało”
- Past Continuous – tworzenie ciekawszych historii w przeszłości
Dopiero później sens ma systematyczne dokładanie kolejnych form, zamiast męczenia się od razu z pełną „magiczna dwunastką”. Nauka czasów jest znacznie efektywniejsza, gdy rosną stopniowo razem z realnymi potrzebami komunikacyjnymi.
Dlaczego mówi się „12 czasów”, skoro native speakerzy o tym nie myślą?
Wielu native speakerów nie zna nazwy „Present Perfect Continuous” i dobrze sobie radzi. Dla nich system jest intuicyjny, bo dorastają w tym języku. U uczących się jako języka obcego potrzebna jest pewna mapa gramatyczna, żeby poukładać to, co się słyszy i czyta.
Stąd biorą się tabelki z 12 czasami. To forma uporządkowania, a nie „prawda objawiona” o angielskim. W teorii można powiedzieć np., że angielski ma:
- 3 czasy (present, past, future)
- 4 aspekty (simple, continuous, perfect, perfect continuous)
- albo że „prawdziwych” czasów są tylko 2 (teraźniejszy i przeszły), a przyszłość to konstrukcje modalne
Dla ucznia na poziomie początkującym takie spory mają umiarkowaną wartość. Dużo ważniejsze jest, żeby widzieć, jak dana konstrukcja jest zbudowana i do czego służy w praktyce.
Typowe pułapki myślenia o czasach w angielskim
Początkujący często wpadają w kilka powtarzalnych schematów, które utrudniają naukę czasów:
- szukanie „idealnych odpowiedników” polskich czasów (nie ma ich jeden do jednego)
- próba nauczenia się wszystkich 12 czasów na raz „z tabelki”
- skupienie na wyjątkach, zanim opanuje się podstawowe schematy
- unikanie mówienia do czasu „pełnego opanowania gramatyki”
Znacznie lepiej działa podejście oparte na prostym schemacie:
1) formuła (jak się buduje dany czas),
2) typowe użycie (do jakich sytuacji),
3) kilka własnych przykładów z codziennego życia.
Takie praktyczne „oswojenie” jednego czasu po drugim buduje realną swobodę wypowiedzi, zamiast wrażenia, że system czasów to niekończąca się lista wyjątków.
Podsumowanie: ile czasów warto mieć w głowie?
W języku angielskim mówi się o 12 podstawowych czasach, wynikających z połączenia trzech czasów (present, past, future) z czterema sposobami opisywania czynności (simple, continuous, perfect, perfect continuous). Teoretycznie można długo dyskutować, czy to „prawdziwe” czasy, czy raczej kombinacje czasu i aspektu, ale dla osoby uczącej się ważniejsze jest, że każdy z nich ma dość konkretne zastosowanie.
Na poziomie początkującym nie trzeba znać wszystkich dwunastu. W zupełności wystarczy dobra znajomość 4–6 czasów, używanych w typowych, życiowych sytuacjach. Pozostałe można spokojnie dobudowywać, gdy pojawi się na nie realne zapotrzebowanie w mówieniu, czytaniu i słuchaniu.
Najrozsądniejsze jest więc podejście: znać strukturę „12 czasów” jako mapę, ale uczyć się ich nie równolegle, tylko po kolei, w rytmie, który pozwala faktycznie z nich korzystać w praktyce.