„Możliwości” to rzeczownik w liczbie mnogiej, który opisuje to, co jest osiągalne, dostępne, wykonalne w danej sytuacji. Najczęściej oznacza zestaw opcji, szans, dróg działania albo zasobów, jakimi ktoś dysponuje. Używany bywa zarówno w ogólnym znaczeniu („mieć możliwości”), jak i w konkretnych połączeniach typu „możliwości finansowe”, „możliwości techniczne”, „możliwości rozwoju”.
Wszystkie synonimy słowa „możliwości”
Poniżej zestaw synonimów słowa „możliwości” – od najczęstszych po bardziej specjalistyczne i metaforyczne (w formie liczby mnogiej lub w znaczeniu zbiorowym):
alternatywy, atuty, drogi wyjścia, ewentualności, furtki, granice, horyzonty, kanały, kompetencje, margines, margines manewru, opcje, perspektywy, pojemność, pole manewru, pole do popisu, potencjał, predyspozycje, przepustowość, rezerwy, środki, szanse, tor działania, umiejętności, warianty, widoki, warunki, zasoby, zdolności
Część z tych wyrazów wymaga dostosowania formy (liczby, przypadka) lub użycia w typowych połączeniach. „Potencjał”, „pojemność”, „margines” występują najczęściej w liczbie pojedynczej, ale znaczeniowo odpowiadają zbiorowi możliwości.
„Możliwości” są bardzo pojemne znaczeniowo. W zależności od kontekstu bliżej im do „szans” (gdy chodzi o powodzenie), do „opcji” (gdy chodzi o wybór), do „zasobów” (gdy mowa o finansach czy sprzęcie) albo do „zdolności” (gdy opisuje się człowieka).
Grupy znaczeniowe – jakie słowo wybrać?
1. Możliwości jako wybór, warianty działania
Gdy „możliwości” oznaczają to, spośród czego można wybierać, pasują synonimy:
- alternatywy
- opcje
- ewentualności
- warianty
- drogi wyjścia
- tor działania
- furtki (już obrazowo, metaforycznie)
Typowe konteksty: wybór strategii, ścieżek kariery, rozwiązań problemu.
Przykład zastąpienia: „Mamy trzy opcje” zamiast „Mamy trzy możliwości”.
2. Możliwości jako szanse i perspektywy
Gdy słowo „możliwości” zbliża się znaczeniem do „szans na sukces”, sprawdzają się:
- szanse
- perspektywy
- widoki
- horyzonty (bardziej metaforycznie, podniosły ton)
Dotyczy to zwłaszcza zdań typu „możliwości rozwoju”, „możliwości awansu”, „możliwości kariery”.
3. Możliwości jako zasoby i warunki
Kiedy mowa o tym, czy coś da się zrobić z punktu widzenia zasobów (pieniędzy, sprzętu, ludzi), pasują wyrażenia:
- zasoby
- środki
- rezerwy
- warunki
- pojemność (np. systemu, sieci, sali)
- przepustowość (technicznie: sieci, drogi, systemu)
Tu najczęściej pojawiają się połączenia: „możliwości finansowe”, „możliwości techniczne”, „możliwości lokalowe”.
4. Możliwości jako zdolności i kompetencje osoby
Gdy mówi się o człowieku, jego potencjale, talencie, predyspozycjach, „możliwościom” blisko do takich wyrazów jak:
- zdolności
- umiejętności
- kompetencje
- predyspozycje
- atuty
- potencjał (rzadziej w l.mn., zwykle: „ma duży potencjał”)
Dotyczy to sytuacji typu: ocena pracownika, opis talentu artysty, możliwości uczenia się.
5. Możliwości jako zakres, granice, „pole do popisu”
Często „możliwości” oznaczają też po prostu zakres swobody: ile można zrobić, jak szerokie ma się pole działania. W takim wypadku pojawiają się synonimy:
- pole manewru
- margines manewru
- margines
- pole do popisu
- granice (np. „granice możliwości”)
To znaczenie łączy się częściowo z zasobami, ale mocniej akcentuje swobodę ruchu (także metaforycznego).
„Pole manewru” kojarzy się raczej z taktyką, negocjacjami i strategiami. „Pole do popisu” opisuje z kolei przestrzeń, w której ktoś może się wykazać, zabłysnąć – jest bardziej kolokwialne i nacechowane emocjonalnie.
Rejestr językowy i nacechowanie emocjonalne
Synonimy neutralne i formalne
Do tekstów oficjalnych, zawodowych, naukowych najbezpieczniej wybierać:
- alternatywy
- opcje
- ewentualności
- warianty
- perspektywy
- zasoby
- środki
- warunki
- kompetencje
- predyspozycje
- potencjał
Są to słowa o spokojnym, neutralnym zabarwieniu, dobrze przyjmowane w raportach, dokumentach, tekstach specjalistycznych.
Synonimy potoczne i obrazowe
W wypowiedziach mniej formalnych, na blogach, w mowie codziennej naturalnie brzmią:
- furtki (np. „Są jeszcze furtki, z których można skorzystać”)
- pole do popisu
- drogi wyjścia (często potocznie, choć może też być neutralne)
- pole manewru (na pograniczu potoczności i neutralności)
- horyzonty (bardziej metaforyczne, lekko podniosłe)
Takie określenia wprowadzają obrazowość, dynamikę, przydają tekstowi lekkości.
„Furtka” sugeruje nieoczywiste, dodatkowe wyjście z sytuacji – coś w rodzaju luki lub sprytnego rozwiązania, nie zaś pełnoprawnej, oficjalnej opcji.
Subtelne różnice między wybranymi synonimami
„Opcje” a „alternatywy”
Oba wyrazy dotyczą wyboru, ale „alternatywy” niosą mocniejsze wrażenie rozłączności i konieczności podjęcia decyzji („albo–albo”). „Opcje” są szersze, mogą oznaczać dowolne możliwości do rozważenia, niekoniecznie wykluczające się nawzajem.
„Szanse” a „perspektywy”
„Szanse” kojarzą się z prawdopodobieństwem sukcesu tu i teraz („masz duże szanse na wygraną”), „perspektywy” patrzą dalej w przyszłość („perspektywy rozwoju zawodowego”).
„Zdolności” a „kompetencje”
„Zdolności” opisują wrodzone lub ogólne predyspozycje, „kompetencje” – umiejętności rozwinięte, potwierdzone, nabyte, często zawodowe. Mówiąc o „możliwościach” osoby, „zdolności” podkreślają talent, „kompetencje” – przygotowanie.
„Zasoby” a „środki”
„Zasoby” są pojęciem szerszym: obejmują ludzi, czas, infrastrukturę, energię, dane. „Środki” częściej odnoszą się do pieniędzy, sprzętu lub narzędzi. W połączeniach typu „możliwości finansowe” naturalnie przechodzą w „środki finansowe” lub „budżet”.
„Potencjał” dobrze zastępuje „możliwości” wtedy, gdy mówi się o ukrytej, jeszcze niewykorzystanej sile, np. „rynek ma ogromny potencjał”. Gdy chodzi tylko o zestaw dostępnych rozwiązań tu i teraz, „opcje” lub „warianty” są trafniejsze.
Przykłady użycia synonimów w zdaniach
1. „Projekt przewiduje trzy warianty realizacji, różniące się zakresem i kosztami.”
(zamiast: „trzy możliwości realizacji”)
2. „Jej perspektywy zawodowe są bardzo obiecujące dzięki szerokim kompetencjom i znajomości języków.”
(zamiast: „możliwości zawodowe”)
3. „Ze względu na ograniczone środki musimy zmniejszyć zakres prac.”
(zamiast: „ograniczone możliwości finansowe”)
4. „Nowy system znacznie zwiększa pole manewru działu obsługi klienta.”
(zamiast: „zwiększa możliwości działu obsługi klienta”)