Odmiana werden – czas teraźniejszy i przeszły

W języku niemieckim czasownik werden jest jednym z najważniejszych i jednocześnie najbardziej „wielofunkcyjnych” czasowników. Pojawia się w roli czasownika samodzielnego („stawać się”), jako czasownik posiłkowy do tworzenia strony biernej oraz przyszłości (Futur). Dlatego opanowanie jego odmiany w czasie teraźniejszym i przeszłym jest kluczowe.

W tym artykule krok po kroku wyjaśnimy:

• jak wygląda odmiana werden w czasie teraźniejszym,
• jak wygląda odmiana werden w czasie przeszłym (Präteritum),
• jak używać werden w praktyce – z wieloma przykładami,
• proste „wzory” (schematy) z użyciem zapisu LaTeX, które pomogą zapamiętać konstrukcje.

1. Znaczenia czasownika „werden” – krótkie uporządkowanie

Czasownik werden ma trzy główne zastosowania:

1. Czasownik samodzielny – „stawać się”, „robić się”
   
   Er wird müde. – On staje się zmęczony / robi się zmęczony.
2. Czasownik posiłkowy do strony biernej (Passiv) – w połączeniu z Partizip II
   
   Das Haus wird gebaut. – Dom jest budowany.
3. Czasownik posiłkowy do czasu przyszłego (Futur I)
   
   Ich werde lernen. – Będę się uczyć.

W tym tekście skupimy się na formach gramatycznych (odmiana werden – czas teraźniejszy i przeszły), a znaczenia „poboczne” potraktujemy jako tło do przykładów.

2. Odmiana „werden” – czas teraźniejszy (Präsens)

Czas teraźniejszy (Präsens) to podstawowy czas, którego używa się bardzo często – także do mówienia o przyszłości w codziennych sytuacjach. Odmiana werden w tym czasie jest nieregularna, dlatego trzeba ją zapamiętać.

2.1. Tabela odmiany „werden” w czasie teraźniejszym

Osoba	Odmiana „werden” (Präsens)	Polskie znaczenie (podstawowe)
ich	werde	staję się / będę
du	wirst	stajesz się / będziesz
er / sie / es	wird	staje się / będzie
wir	werden	stajemy się / będziemy
ihr	werdet	stajecie się / będziecie
sie / Sie	werden	stają się / będą

Zauważ:

• Formy du i er/sie/es są nieregularne: wirst, wird (zmiana samogłoski).
• Formy wir, sie/Sie są identyczne z bezokolicznikiem: werden.
• Forma ihr to typowa końcówka -t: werdet.

2.2. „Wzór” odmiany – schemat w LaTeX

Możemy zapisać odmianę w czasie teraźniejszym w formie prostego schematu, zaznaczając, które formy są identyczne z bezokolicznikiem:

\[
\text{werden (Präsens):}\quad
\begin{cases}
\text{ich} &\to \text{werde} \\
\text{du} &\to \text{wirst} \\
\text{er/sie/es} &\to \text{wird} \\
\text{wir} &\to \text{werden} \\
\text{ihr} &\to \text{werdet} \\
\text{sie/Sie} &\to \text{werden}
\end{cases}
\]

Można zauważyć, że „ramą” jest forma:

\[
\text{rdzeń: werd-},\quad \text{końcówki osobowe: } -e, -est\ (\text{z nieregularnością}), -en, -et
\]

Zastrzeżenie: w przypadku wirst / wird mamy dodatkowo zmianę samogłoski (tzw. Ablaut):

\[
\text{werd-} \to \text{wird-}
\]

2.3. Przykłady zdań w czasie teraźniejszym

a) „Werden” jako czasownik samodzielny („stawać się”)

• Ich werde müde.
  Tłumaczenie: Robię się zmęczony / Staję się zmęczony.
• Er wird Arzt.
  Tłumaczenie: On zostaje lekarzem / staje się lekarzem.
• Es wird kalt.
  Tłumaczenie: Robi się zimno.

b) „Werden” jako czasownik posiłkowy – czas przyszły (Futur I)

Schemat tworzenia czasu przyszłego I:

\[
\text{Futur I} = \text{odmienione „werden” (Präsens)} + \text{bezokolicznik na końcu zdania}
\]

Przykłady:

• Ich werde morgen lernen.
  Będę się jutro uczyć.
• Wir werden nach Berlin fahren.
  Pojedziemy do Berlina.
• Wirst du heute arbeiten?
  Czy będziesz dziś pracować?

c) „Werden” jako czasownik posiłkowy – strona bierna (Passiv)

Podstawowy schemat strony biernej w czasie teraźniejszym:

\[
\text{Präsens Passiv} = \text{odmienione „werden” (Präsens)} + \text{Partizip II}
\]

Przykłady:

• Das Haus wird gebaut.
  Dom jest budowany.
• Die Tür wird geöffnet.
  Drzwi są otwierane.
• Die E-Mails werden geschrieben.
  E-maile są pisane.

2.4. Ćwiczenie: rozpoznaj rolę „werden”

Spróbuj określić, czy werden pełni funkcję:

• (A) – czasownik samodzielny,
• (B) – czasownik posiłkowy do Futur I,
• (C) – czasownik posiłkowy do strony biernej.

1. Sie wird Lehrerin.
2. Wir werden morgen einkaufen gehen.
3. Der Brief wird geschrieben.
4. Es wird dunkel.
5. Wirst du kommen?

Proponowane odpowiedzi:

• 1 – (A)
• 2 – (B)
• 3 – (C)
• 4 – (A)
• 5 – (B)

3. Odmiana „werden” – czas przeszły prosty (Präteritum)

Teraz przechodzimy do czasu przeszłego prostego – Präteritum. Dla werden również jest to czas nieregularny. Präteritum używa się często w języku pisanym (opowiadania, książki, artykuły), ale także w języku mówionym, szczególnie przy czasownikach posiłkowych i modalnych.

3.1. Tabela odmiany „werden” w czasie przeszłym (Präteritum)

Osoba	Odmiana „werden” (Präteritum)	Polskie znaczenie (podstawowe)
ich	wurde	stałem się / zostałem
du	wurdest	stałeś się / zostałeś
er / sie / es	wurde	stał się / został
wir	wurden	staliśmy się / zostaliśmy
ihr	wurdet	staliście się / zostaliście
sie / Sie	wurden	stali się / zostali

Najważniejsze obserwacje:

• W Präteritum rdzeń zmienia się z werd- na wurd-.
• Końcówki osobowe są w miarę regularne (-e, -est, -, -en, -et, -en).

3.2. Schemat odmiany w LaTeX

Możemy ująć odmianę w czasie przeszłym w jeden prosty schemat:

\[
\text{werden (Präteritum):}\quad
\begin{cases}
\text{ich} &\to \text{wurde} \\
\text{du} &\to \text{wurdest} \\
\text{er/sie/es} &\to \text{wurde} \\
\text{wir} &\to \text{wurden} \\
\text{ihr} &\to \text{wurdet} \\
\text{sie/Sie} &\to \text{wurden}
\end{cases}
\]

Można to zapamiętać jako:

\[
\text{rdzeń: wurd-} + \text{końcówki osobowe: } -e,\ -est,\ -e,\ -en,\ -et,\ -en
\]

3.3. Przykłady zdań z „werden” w czasie przeszłym

a) „Werden” jako czasownik samodzielny w Präteritum

• Ich wurde krank.
  Zachorowałem / stałem się chory.
• Er wurde nervös.
  On stał się nerwowy.
• Es wurde spät.
  Zrobiło się późno.

b) „Werden” jako czasownik posiłkowy – strona bierna w Präteritum

Schemat strony biernej w Präteritum:

\[
\text{Präteritum Passiv} = \text{odmienione „werden” (Präteritum)} + \text{Partizip II}
\]

Przykłady:

• Das Haus wurde gebaut.
  Dom został zbudowany / był budowany.
• Der Brief wurde geschrieben.
  List został napisany / był pisany.
• Die E-Mails wurden gestern verschickt.
  E-maile zostały wczoraj wysłane.

c) „Werden” w mowie zależnej i opisach

W tekstach pisanych, opowiadaniach czy relacjach często zobaczysz konstrukcje typu:

• Er sagte, er werde später kommen. – tu Futur I w Konjunktiv I (forma bardziej zaawansowana, ale warto kojarzyć, że werden pojawia się także w trybie przypuszczającym).

Na poziomie podstawowym najważniejsze jest jednak rozumienie prostych form wurde, wurdest, wurden jako odmiany czasu przeszłego.

4. Porównanie: czas teraźniejszy vs czas przeszły „werden”

Dla porównania zestawmy podstawowe formy werden w czasie teraźniejszym (Präsens) i przeszłym (Präteritum) w jednej tabeli. To pomoże ci łatwiej zauważyć różnice.

Osoba	Präsens	Präteritum
ich	werde	wurde
du	wirst	wurdest
er / sie / es	wird	wurde
wir	werden	wurden
ihr	werdet	wurdet
sie / Sie	werden	wurden

Najprostsza reguła do zapamiętania:

\[
\text{Präsens: werd- / wird-} \quad \longrightarrow \quad \text{Präteritum: wurd-}
\]

5. Jak odmiana „werden” działa w praktyce – przykłady krok po kroku

5.1. Tworzenie zdań w czasie teraźniejszym

Spróbujmy krok po kroku zbudować zdanie:

„Staję się zmęczony.”

1. Podmiot: „ja” → w niemieckim: ich.
2. Forma „werden” dla „ich” w Präsens: werde.
3. Przymiotnik: „zmęczony” → müde.
4. Składamy: Ich werde müde.

Spróbuj teraz samodzielnie:

1. „On staje się nerwowy.”
2. „My stajemy się głodni.”

Rozwiązania:

• „On staje się nerwowy.” → Er wird nervös.
• „My stajemy się głodni.” → Wir werden hungrig.

5.2. Tworzenie zdań w czasie przeszłym

Weźmy zdanie: „Byłem zmęczony.” (dosłownie: „stałem się zmęczony” → wurde müde).

1. Podmiot: „ja” → ich.
2. Forma „werden” dla „ich” w Präteritum: wurde.
3. Przymiotnik: „zmęczony” → müde.
4. Ostatecznie: Ich wurde müde.

Spróbuj przetłumaczyć:

1. „On stał się bogaty.”
2. „Oni stali się sławni.”

Odpowiedzi:

• „On stał się bogaty.” → Er wurde reich.
• „Oni stali się sławni.” → Sie wurden berühmt.

6. „Werden” a inne czasy – kilka wskazówek

Choć artykuł skupia się na czasie teraźniejszym i przeszłym, warto zasygnalizować, jak werden pojawia się w innych formach. Nie musisz tego jeszcze perfekcyjnie umieć – ważne, byś kojarzył schemat.

6.1. Czas Perfekt z „werden”

Dla czasownika „werden” czas Perfekt (czas przeszły złożony, używany często w mowie) tworzymy z czasownikiem posiłkowym sein i Partizip II: geworden.

Schemat:

\[
\text{Perfekt} = \text{odmienione „sein” (Präsens)} + \text{geworden}
\]

Przykłady:

• Ich bin müde geworden.
  Stałem się zmęczony.
• Er ist nervös geworden.
  On stał się nerwowy.

To jednak wykracza już poza główny temat „czas teraźniejszy i przeszły prosty”, dlatego traktuj to jako ciekawostkę i zapowiedź kolejnego kroku w nauce.

7. Typowe błędy przy odmianie „werden” i jak ich unikać

7.1. Mieszanie form „wird” i „wurde”

Wiele osób myli:

• wird (teraźniejszość, 3. os. l. poj.)
• wurde (przeszłość, 1. i 3. os. l. poj.)

Porównaj:

• Er wird krank. – On staje się chory (teraźniejszość).
• Er wurde krank. – On zachorował (przeszłość).

Pomocnicza para do zapamiętania:

\[
\text{wird} \leftrightarrow \text{„teraz”}, \quad \text{wurde} \leftrightarrow \text{„kiedyś, w przeszłości”}
\]

7.2. Błędne użycie „werden” zamiast „sein”

Czasem w języku polskim mówimy „zostałem chory”, ale po niemiecku częściej użyje się:

• Ich war krank. – Byłem chory (czasownik „sein”).

Natomiast „Ich wurde krank.” podkreśla sam proces stawania się chorym (moment zmiany). W praktyce częściej używane jest sein, a werden pojawia się, gdy ta zmiana jest istotna w wypowiedzi.

7.3. Zapominanie o Partizip II w stronie biernej

W stronie biernej samo „werden” nie wystarcza. Zawsze trzeba dodać Partizip II czasownika głównego.

Błędne:

• *Das Haus wird. – brakuje informacji „co się dzieje z domem”.

Poprawne:

• Das Haus wird gebaut. – Dom jest budowany.
• Das Haus wurde gebaut. – Dom został zbudowany / był budowany.

8. Krótki „ściągacz” – reguły odmiany „werden”

Podsumujmy w kilku punktach najważniejsze reguły odmiany czasownika werden w czasie teraźniejszym i przeszłym:

1. Czas teraźniejszy (Präsens)
   • ich werde
   • du wirst
   • er/sie/es wird
   • wir werden
   • ihr werdet
   • sie/Sie werden
2. Czas przeszły prosty (Präteritum)
   • ich wurde
   • du wurdest
   • er/sie/es wurde
   • wir wurden
   • ihr wurdet
   • sie/Sie wurden
3. Różnice w rdzeniu:
   • Präsens: werd- / wird-
   • Präteritum: wurd-
4. Funkcje:
   • czasownik samodzielny – „stawać się”
   • czasownik posiłkowy do Futur I
   • czasownik posiłkowy do strony biernej (Passiv)

9. Proste zadania utrwalające

9.1. Uzupełnij formę „werden” (Präsens lub Präteritum)

Wstaw odpowiednią formę czasownika werden w nawiasie.

1. Ich ______ müde. (werden, Präsens)
2. Er ______ nervös. (werden, Präteritum)
3. Wir ______ morgen nach Hause fahren. (werden, Präsens)
4. Die Aufgabe ______ gestern gemacht. (werden, Präteritum, strona bierna)
5. Ihr ______ später hungrig. (werden, Präsens)

Proponowane odpowiedzi:

• 1 – werde
• 2 – wurde
• 3 – werden
• 4 – wurde (np. „Die Aufgabe wurde gestern gemacht.”)
• 5 – werdet

9.2. Przetłumacz na niemiecki, używając „werden”

1. On stanie się sławny.
2. Oni stali się bogaci.
3. List został napisany.
4. Dom będzie zbudowany.

Proponowane odpowiedzi:

• On stanie się sławny. → Er wird berühmt.
• Oni stali się bogaci. → Sie wurden reich.
• List został napisany. → Der Brief wurde geschrieben.
• Dom będzie zbudowany. → Das Haus wird gebaut werden. (Futur I Passiv – forma bardziej zaawansowana, ale poprawna; na poziomie podstawowym wystarczy znać: Das Haus wird gebaut. – „Dom jest budowany / będzie budowany w kontekście przyszłości”).

Dzięki tym ćwiczeniom powinieneś już swobodniej rozpoznawać i stosować odmianę werden w czasie teraźniejszym i czasie przeszłym. W praktyce używaj go jak najczęściej w krótkich zdaniach – im więcej przykładów samodzielnie ułożysz, tym szybciej utrwalisz poprawne formy.